Protokół odbioru robót – podstawa odbioru czy zbędny dokument? Bardzo ważnym i istotnym elementem każdej inwestycji jest odbiór wykonanych robót budowlanych. Dzięki dokonaniu tej czynności mamy potwierdzenie, że wykonawca wykonał opisane w umowie prace – wykonawca wykonał dany obiekt zgodnie z projektem i zasadami wiedzy Aby otrzymać dotację, należy złożyć wniosek o płatność. Niezbędnym załącznikiem będzie prawidłowo sporządzony protokół odbioru robót wykonawcy. Jest to wymagane udokumentowanie przeprowadzonych prac w ramach programu Czyste Powietrze. Protokół odbioru robót wykonawcy nie będzie dla Ciebie straszny, jeśli uzbroisz się w Termin wystawienia faktury przy usługach budowlanych i budowlano-montażowych. Część zlecenia w zakresie prac polegających na wykonaniu przebudowy ściany zostało wykonane w dniach 27-28 grudnia 2021 r. i prace miały być kontynuowane w okresie późniejszym - nawet do końca marca 2022 r. Częściowy protokół rzeczowo-finansowy Z jednej strony wyrok ten może oznaczać odwrócenie dotychczasowej praktyki w zakresie określania momentu opodatkowania usług budowlanych, z drugiej należy wziąć pod uwagę, że w obrocie nadal funkcjonuje interpretacja ogólna Ministra Finansów z 1 kwietnia 2016 r., zgodnie z którą decydujące jest zgłoszenie robót do odbioru 15) Protokół Ostatecznego Odbioru Robót - należy przez to rozumieć dokument wystawiony przez Wykonawcę, stwierdzający wypełnienie przez wykonawcę robót budowlanych wszelkich zobowiązań wynikających z umowy o roboty budowlane, spisany nie wcześniej niż w ostatnim dniu upływu okresu rękojmi Wykonawcy robót budowlanych . zgłoszenia rozpoczęcia robót budowlanych nie wymagających pozwolenia, w zależności od potrzeby. odbioru końcowego, 2) zakończenie wykonania całości Przedmiotu Umowy tj. wykonania prac projektowych i robót budowlanych: w ciągu 120 dni od daty zawarcia umowy; Minimalny wymagany w przedmiotowym postępowaniu okres . Protokół odbioru robót budowlanych - co daje, jakie ma znaczenie? Jakie funkcje pełni protokół odbioru robót budowlanych zwłaszcza w kontekście spraw sądowych? Bardzo często w sporach sądowych strony postępowania o zapłatę kładą bardzo duży nacisk na protokołu odbioru prac. Czy słusznie? W umowach dot. robót budowlanych najczęściej podstawą do wystawienia faktur jest protokół odbioru wykonanych prac. Niejednokrotnie zdarza się, że strony procesu inwestycyjnego wzajemnie zrzucają sobie różne nieprawidłowości przy wystawianiu przedmiotowych protokołów np. iż podpisy go osoby nieuprawnione bądź został wystawione pod nieobecność jeden ze stron. Odbiór prac budowlanych Protokół odbioru co do zasady stanowi potwierdzenie przez inwestora wykonania robót budowlanych i jest następnie dla wykonawcy podstawą do żądania wynagrodzenia. Częstokroć w orzeczeniach sądów powszechnych np. w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2009 r., sygn. akt II CSK 61/09 wskazano, iż nie powinno się podnosić protokołu odbioru robót budowlanych do niewiadomo jakiej rangi. Jak słusznie wskazał Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku wydanym w sprawie I ACa 647/15, sporządzenie i podpisanie protokołu odbioru robót budowlanych uzasadnia jedynie domniemanie, że zostały prace wykonane zgodnie z umową. Jest to tylko jednak domniemanie, które można przecież obalić przez udowodnienie, że umowa została wykonana w sposób niepoprawny. Protokół odbioru robót budowlanych stanowi również dowód spełnienia świadczenia przez wykonawcę (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 1997 r., sygn. II CKN 28/97). Należy jednak pamiętać, że nie jest to dowód wyłączny. Nie powinno budzić wątpliwości, że w przypadku uchybień związanych z odbiorem robót wykonawca może wykazywać okoliczność ich wykonania także przy użyciu innych środków dowodowych. Adwokat powinien także zwrócić uwagę, że Kodeks cywilny nie określa formy czynności odbioru robót. Może ona zatem przybierać postać czynności pisemnej, względnie ujętej w innej formie, lub następować w sposób dorozumiany (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2010 r., sygn. IV CSK 494/09). Sprawy o zapłatę - adwokat Zgierz Kancelaria adwokacka adwokata Piotra Sęk oferuje szeroko rozumianą pomoc prawną w sprawach cywilnych o zapłatę, w tym w sprawach dotyczących inwestycji budowlanych. Posiadamy bogate doświadczenie w reprezentowaniu Klientów w sporach sądowych nie tylko w województwie łódzkim. Nasze kancelarie mieszczą się w Łodzi oraz w Zgierzu. Zapraszamy do zapoznania się w ofertą naszych usług prawnych oraz do kontaktu z kancelarią w celu uzgodnienia dogodnego terminu spotkania. Słowa kluczowe: sprawy gospodarcze, sprawy budowlane, sprawy o zapłatę, porady prawne, adwokat Łódź, adwokat Zgierz, adwokat w Łodzi Protokoły częściowego odbioru prac, jak też protokoły końcowe, to w branży budowlanej norma. Strony na ogół regulują zasady ich wystawienia i podpisania w umowie o roboty budowlane lub w umowie o prowadzeniu prac budowalno-remontowych. Często zapis umowy brzmi następująco: „Wykonanie prac budowlanych zostanie potwierdzone protokołem zdawczo-odbiorczym, który stanowi podstawę wystawienia faktury VAT”. Nierzadkie są także zapisy, iż „Za dzień wykonania prac należy rozumieć dzień podpisania protokołu końcowego stwierdzającego niewadliwy i bezusterkowy odbiór dzieła”. Nasze doświadczenia wskazują, że najczęstszym błędem na gruncie podatku VAT jest, iż zapisy umowy sobie, a praktyka w zakresie fakturowania usług budowlanych i budowlano-montażowych sobie. Tak wykonawca, jak też inwestor, a w szczególności ich służby finansowo-księgowe, zobowiązani są przestrzegać zapisów umownych. Problem jednak w tym, że na ogół to, co faktycznie dzieje się na budowie nie odpowiada temu, co powinno mieć miejsce zgodnie z umową. Gdy jeszcze dołączymy do tego słabą komunikację z działem finansowo-księgowym, nieuchronną konsekwencją są problemy w VAT. Co to oznacza dla wykonawcy ? Zgodnie z regułą ogólną zapisaną w art. 19a ust. 1 VatU obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania dostawy towarów lub wykonania usług, z zastrzeżeniem ust. 5 i 7-11, art. 14 ust. 6, art. 20 i art. 21. Wskazane powyżej przepisy określają nic innego, jak tylko wyjątki od zasady ogólnej wyrażonej w ust. 1 tegoż art. 19a. Jeden z takich wyjątków dotyczy właśnie usług budowlanych i budowlano-montażowych. W tym miejscu pomijam, co należy rozumieć pod pojęciem usług budowlanych lub budowlano-montażowych. Tą, jakże istotną, kwestą zajmiemy się w jednym z kolejnych artykułów. Zgodnie zatem z art. 19a ust. 5 pkt 3 lit. a) VatU, gdy idzie o świadczenie usług budowlanych lub budowalno-montażowych – obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wystawienia faktury. Przepis art. 19a ust. 5 pkt 3 lit. a) VatU musi być jednak czytany łącznie z art. 106 i ust. 3 pkt 1) VatU. Z przepisu tego wynika bowiem, że fakturę VAT wystawia się nie później niż 30. dnia od dnia wykonania usługi budowlanej lub budowlano-montażowej. Oznacza, to że wykonawca, jeśli wykonał swoją usługę musi w ciągu 30 do dnia wykonania tej usługi wstawić fakturę VAT. Obowiązek podatkowy powstanie wówczas w dniu jej wystawienia. Jeśli zatem wykonawca w dniu 31 sierpnia 2017 r. wykonał usługę, to najpóźniej 30 września 2017 r. musi udokumentować ten fakt poprzez wystawienie faktury VAT. Zatem podatek należny wykaże w deklaracji VAT-7 za miesiąc wrzesień (do 25 października). Czy protokół zawsze oznacza wykonanie usługi ? Z powyższych przepisów VatU wynika zatem, że decyduje fakt wykonania usługi budowlanej lub budowlano-montażowej, a nie fakt wystawienia i/lub podpisania protokołu odbioru prac. Na gruncie VatU protokół, bez względu na sposób sformułowania zapisu umownego, należy traktować co najwyżej jako uprawdopodobnienie faktu wykonania usługi budowalnej lub budowlano-montażowej, a nie jako sam fakt wykonania tej usługi. W literaturze prawa cywilnego, jak też w orzecznictwie często potwierdza się, iż protokół stanowi jedynie pokwitowanie faktu spełnienia świadczenia lub wykonania zobowiązania przez wykonawcę. Powyższe ma niebagatelne znaczenie na gruncie VatU. Jeżeli bowiem usługa została wykonana np. 15 lipca 2017 r., a strony umowy podpisały protokół odbioru np. 1 sierpnia 2017 r., to nie oznacza to wcale, że obowiązek podatkowy (w VAT) powstał właśnie w sierpniu. Obowiązek powstaje bowiem w rozliczeniu za miesiąc lipiec 2017 r. Dobrze jest w takiej sytuacji, aby służby finansowo-księgowe wykonawcy wychwyciły taką rozbieżność. W przeciwnym razie wykonawca zaniży swoje zobowiązanie w VAT za miesiąc lipiec. Oczywiście, w praktyce, terminy na podpisanie protokołu określane w umowach są na ogół krótsze ( 3 lub 5 dni od wykonania robót). Jeżeli jednak koniec tego terminu przypada na styku dwóch miesięcy, to trzeba zachować ostrożność. Ostrożność należy zachować także wówczas, gdy doszło między wykonawcą do sporu, co do wykonania dzieła, a protokół został podpisany jednostronnie tylko przez wykonawcę. Także inwestor musi prawidłowo rozliczyć podatek naliczony, choć w tym przypadku późniejsze obniżenie podatku należnego – nie będzie dla niego skutkować negatywnymi konsekwencjami (zob. art. 86 ust. 10, ust. 10a i ust. 10b ust. 1 oraz ust. 11). „Puste” protokoły ? Koniecznym jest także, aby mieć na uwadze, iż w praktyce strony dosyć często spisują protokoły, które w żaden sposób nie powinny się przekładać na obowiązki w zakresie VAT. Z moich obserwacji wynika, iż nierzadko strony – jeszcze w trakcie inwestycji – z różnych względów, ustalają warunki fakturowania, które de facto nie są zgodne z zapisami samej umowy o roboty budowlane lub budowlano-montażowe. Ostatnio spotkałem się z sytuacją, że project meneger zmienił zakres prac, na co ochoczo przystąpił wykonawca. Jednak w umowie zmieniono tylko łączną kwotę wynagrodzenia. Poza umową strony jednocześnie podpisały „protokół zaawansowania prac”, w oparciu o który wykonawca wystawił fakturę VAT. Nie ma żadnych wątpliwości, że postępowanie wykonawcy polegające na wystawieniu faktury VAT, bez stosownej zmiany umowy w tym zakresie, było nieprawidłowe. Konsekwencją takich protokołów jest, to że inwestor nie ma prawa odliczyć podatku VAT, jeśli wystawiono fakturę VAT. Tak też było w przedmiotowym stanie faktycznym. Jeżeli zatem służby finansowo-księgowe nie analizują na bieżąco napływających faktur VAT w kontekście zapisów umownych, to konsekwencje dla inwestora (nabywcy) mogą być nader negatywne. Zgodnie z art. 86 ust. 10 VatU nabywca usługi (inwestor) ma prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego dopiero w rozliczeniu za okres, w którym w odniesieniu do nabytych usług powstał obowiązek podatkowy. Gdy wykonawca wystawił „pusty” protokół lub dany protokół nie dokumentuje wykonania usługi zgodnie z umową, wówczas inwestor nie nabywa prawa do odliczenia podatku VAT , albowiem faktura oparta o taki protokół została wystawiona błędnie. Brak prawa do odliczenia organ podatkowy będzie mógł dodatkowo wykazać poprzez zastosowanie dyspozycji art. art. 88 ust. 3a pkt 2) lub pkt 4) lit. a) i b) VatU. Przy „pustych” protokołach – uwaga na dodatkowe zobowiązanie! Mając na uwadze obowiązujące obecnie przepisy dotyczące ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego (art. 112b ust. 1 pkt 1) lit. a) VatU – tak inwestor, jak też wykonawca muszą być szczególnie ostrożni. Przepis art. 112b ust. 1 pkt 1) lit. a) VatU daje organowi podatkowemu możliwość ustalenia dodatkowego zobowiązania w wysokości 30% kwoty zawyżonego lub zaniżonego zobowiązania podatkowego. W ust. 2 przewiduje się możliwość zredukowania dodatkowego zobowiązania do 20%, jeśli podatnik spełnił warunki tam określone. Przy inwestycjach budowlanych to jednak ciągle mogą być duże sumy. Problem jednak w tym, że do takiej sytuacji może znaleźć zastosowanie przepis art. 112c VatU, który przewiduje sankcję w wysokości 100%! Taką bowiem sankcję ustawodawca przewidział w art. 112c pkt 2 VatU. Chodzi o sytuacje, w których zaniżenie zobowiązania jest konsekwencją obniżenia kwoty podatku należnego o kwoty podatku naliczonego wynikające z faktur, które stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane – w części dotyczącej tych czynności. Wprawdzie wydaje się, że przedmiotowy przepis nie powinien mieć tutaj zastosowania, to nie można wykluczyć, że organy będą próbowały pójść tą właśnie tą drogą. Świadczenie usług budowlanych – podobnie jak wielu innych – wiąże się z właściwym ich udokumentowaniem. Przedsiębiorcy powinni zapoznać się między innymi z ustawą Prawo budowlane, a także z ustawą o podatku od towarów i usług, by wybrać najlepszy sposób opodatkowania i wiedzieć, jakie przepisy aktualnie obowiązują. Spis treści Usługi budowlane – definicja Usługi budowlane a stawka podatku VAT Usługi budowalne a faktura – kiedy i jak wystawić? Faktura za usługi budowalne a podzielona płatność Faktura za usługi budowlane – przykład z materiałem Faktura za usługi budowlane a przykłąd niewykonania prac Faktura za usługi budowlane – przykład powstania obowiązku podatkowego Usługi budowlane mogą być świadczone zarówno na rzecz osób prywatnych, jak i innych przedsiębiorstw czy instytucji. Takie rozróżnienie będzie miało chociażby znaczenie w ustaleniu, kiedy powstaje obowiązek podatkowy. Wszystkie tego typu kwestie reguluje ustawa o VAT. Wskazuje ona również to, jaka stawka podatkowa obowiązuje w przypadku wykonania określonej usługi. Wszystkie te kwestie są niezbędne do tego, by faktura za usługi budowlane dla osoby fizycznej czy prawnej była wystawiona właściwie. Usługi budowlane – definicja Choć ustawa o VAT odnosi się również do usług budowlanych, w żadnej jej części nie da znaleźć się definicji takich usług. By zrozumieć, czym są, i wiedzieć, jakie czynności się do nich zalicza, należy zapoznać się z ustawa Prawo budowlane. Budową określa się tu wykonywanie obiektu budowlanego w określonym miejscu, a także jego odbudowę, rozbudowę lub nadbudowę. Roboty budowlane z kolei są uznane za prace, które polegają na przebudowie, montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu budowlanego. W ustawie tej określono też różnice pomiędzy przebudową a remontem. Pierwszy termin odnosi się do robót budowlanych, w wyniku których następuje zmiana parametrów użytkowych lub technicznych istniejącego obiektu budowlanego. Drugi natomiast to wykonywanie w istniejącym obiekcie budowlanym robót budowlanych polegających na odtworzeniu stanu pierwotnego, a niestanowiących bieżącej konserwacji. Usługi budowlane a stawka podatku VAT Ustawa o podatku od towarów i usług określa miedzy innymi takie kwestie jak: kiedy podatnik jest zobowiązany wystawić fakturę, jakie dane powinna ona zawierać czy jaki jest termin jej wystawienia. Ustawa omawia też kwestie związane z odliczeniem i zwrotem podatku czy obowiązkiem podatkowym. Można z niej też dowiedzieć się, jaka jest wysokość opodatkowania poszczególnych usług. Ile w takim razie wynosi podatek VAT na usługi budowlane? Podstawowa stawka wynosi 23%. Czy jednak w branży budowlanej zastosowano jakieś wyjątki? Jaki jeszcze VAT na usługi budowlane obowiązuje? Ustawodawca przewidział też możliwość zastosowania stawki obniżonej, wynoszącej 8%. W myśl ustawy obniżona stawka dotyczy budowy, remontu, modernizacji, termomodernizacji, przebudowy lub robót konserwacyjnych dotyczących obiektów budowlanych lub ich części zaliczonych do budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym. Jaka z kolei obowiązuje stawka VAT na usługi związane z robotami konserwacyjnymi budownictwa mieszkaniowego? Ustawa wskazuje, że również jest to 8%. Usługi budowlane a faktura – kiedy i jak wystawić? Firmy świadczące usługi budowlane mają obowiązek wystawiania faktury według jednej z dwóch podanych powyżej stawek. Jak jednak wystawić fakturę za usługi budowlane? Elementy, jakie powinien zawierać dokument określa art. 106e ustawy o podatku VAT. Do takich składowych należą między innymi: data wystawienia, kolejny numer, dane sprzedawcy i nabywcy wraz z nr NIP, wartość netto, kwota podatku VAT, wartość brutto. Trzeba pamiętać, że ustawa o podatku od towarów i usług traktuje usługi budowlane w sposób szczególny, jeśli chodzi o datę wystawienia faktury. Przedsiębiorcy mają na to czas do 30. dnia od daty wykonania usługi. Ponadto, zgodnie z przepisami, faktura za usługi budowlane może mieć na przykład dopisek podzielona płatność. Faktura za usługi budowlane przykład podzielonej płatności Kiedy przedsiębiorcy z branży budowlanej zlecają wykonanie różnych usług innym firmom, muszą zastosować mechanizm podzielonej płatności. Trzeba wiedzieć, że mechanizm ten stosuje się jedynie w przypadku transakcji dokonywanych na linii firma-firma, a nie firma-osoba prywatna. Jaka stawka VAT obowiązuje na usługi budowlane wykonywane przez podwykonawców? W tym przypadku obowiązującą stawką podatku jest także 23% lub 8%. Należy też pamiętać o tym, aby faktury VAT wystawiane na roboty budowlane objęte mechanizmem podzielonej płatności były właściwie oznaczone – na każdym egzemplarzu powinien znaleźć się dopisek „mechanizm podzielonej płatności”. MPP trzeba zastosować przy dokonywaniu płatności za niektóre nabyte towary lub usługi udokumentowane fakturą. Wymienia je załącznik nr 15 do ustawy o VAT. Wśród nich wyróżnia się np. roboty ogólnobudowlane związane ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych, prace tynkarskie, instalacyjne. Kiedy powinien być zastosowany MPP? Ustawodawca przewiduje kilka czynników. Gdy: wartość faktury przekracza kwotę 15 tys. zł; wykonywana usługa oznaczona jest symbolem PKWiU wskazanym w załączniku nr 15 do ustawy o VAT; sprzedawcą i nabywcą usługi jest podatnik VAT (sprzedawca musi być koniecznie podatnikiem VAT) Faktura za usługi budowlane – przykład usługi z materiałem Kolejnym przykładem, który trzeba rozpatrzyć, jest dostarczenie materiałów budowlanych potrzebnych do wykonania usługi – istotne jest tu, czy we własnym zakresie dostarcza je inwestor, czy usługodawca. Jak wystawić fakturę za usługę z materiałem? Interpretacja Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 26 stycznia 2018 rok wskazuje, że każda transakcja musi być rozpatrywana indywidualnie. Świadczący usługi budowlane muszą przede wszystkim określić, czy: wykonywana jest jedynie usługa, natomiast dostarczenie materiałów ma jedynie charakter dodatkowy, przede wszystkim dostarczany jest towar, usługi z kolei mają jedynie umożliwić późniejsze korzystanie z niego; dostarczenie materiału i wykonana usługa, np. montażu, są dwoma różnymi transakcjami. Jak wynika z tej interpretacji, najważniejsze jest więc określenie, czy przede wszystkim mamy do czynienia z usługą budowlaną czy z dostarczeniem materiałów. Faktura za usługi budowlane a przykład niewykonania prac Wystawiona faktura za usługi budowlane lub jakiekolwiek inne musi odzwierciedlać faktycznie wykonane czynności – jest to dokument potwierdzający zaistniałe zdarzenie gospodarcze. Co jednak zrobić w przypadku, gdy usługa nie została wykonana, a faktura już za nią wystawiona? Jak w takim przypadku rozliczyć podatek? Przepisy ustawy o VAT umożliwiają wystawienie faktury do 30 dni przed dokonaniem sprzedaży lub wykonaniem usługi. Co zrobić w przypadku, gdy mimo wcześniejszego wystawienia faktury usługa nie została zakończona? Jeśli dokument nie został przekazany zlecającemu, możliwe jest jego anulowanie. A co w przypadku, gdy usługa nie została wykonana, a faktura wystawiona i doręczona nabywcy? Wtedy nie można jej anulować, trzeba z kolei wystawić dokument korygujący. Faktura za usługi budowlane – powstanie obowiązku podatkowego Jeśli przedsiębiorca budowlany świadczy usługi na rzecz innego podatnika, data powstania obowiązku podatkowego jest równa dacie wystawienia faktury. Jeśli natomiast usługę wykonano dla osoby prywatnej, a nie dla podatnika VAT, wówczas obowiązek podatkowy za usługi budowlane powstaje z chwilą wykonania usługi. Problematyczne okazuje się jednak często wskazanie momentu zakończenia prac – zazwyczaj uznaje się za niego podpisanie dokumentu, jakim jest protokół odbioru robót budowlanych do faktury. Ustawa o VAT nie interpretuje tej kwestii. Rozstrzygająca może być jednak Interpretacja Ogólna Ministerstwa Finansów z 2016 r, w której można przeczytać, że „za datę wykonania usługi budowlanej lub budowlano-montażowej należy przyjąć datę faktycznego wykonania usługi, tj. dzień, w którym (...) doszło do faktycznego zakończenia prac lub ich części (…) nie należy wiązać momentu wykonania usługi budowlanej lub budowlano-montażowej ze spełnieniem formalności cywilnoprawnej, jaką jest podpisanie protokołu zdawczo-odbiorczego”. Obowiązek podatkowy VAT a data wystawienia faktury to więc niejedyne rozstrzygnięcie – w usługach budowlanych wszystko zależy od tego, na rzecz kogo oświadczone były prace. To jednak nie wszystko. Ustawa o VAT określa również kwestię związaną z otrzymaniem zaliczki – gdy usługodawca otrzyma część zapłaty przed wykonaniem usługi, to obowiązek podatkowy w podatku dochodowym za usługi budowlane powstanie w momencie jej otrzymania – wyłącznie w stosunku do otrzymanej kwoty. Masz firmę budowlaną? Dołącz do serwisu Building Companion i otrzymuj zlecenia na budowę domu ze swojego założyć swój profil na Budiling Companion? Wejdź na stronę dla Firm Wypełnij formularz Dostaniesz potwierdzenie założenia profilu oraz instrukcje, jak uatrakcyjnić swoją wizytówkę Zamawiający, prowadząc postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego na roboty budowlane, w celu oceny spełniania warunku dotyczącego posiadania wiedzy i doświadczenia może żądać od wykonawcy wykazu robót budowlanych wykonanych w okresie ostatnich 5 lat przed upływem terminu składania ofert albo wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, a jeżeli okres prowadzenia działalności jest krótszy – w tym okresie. Ma on prawo żądać podania ich rodzaju i wartości, daty i miejsca wykonania oraz załączenia dowodów dotyczących najważniejszych robót, określających, czy roboty te zostały wykonane w sposób należyty, oraz wskazujących, czy zostały wykonane zgodnie z zasadami sztuki budowlanej i prawidłowo ukończone. Wszystko to wynika z obowiązującego od ubiegłego roku rozporządzenia prezesa Rady Ministrów z 19 lutego 2013 r. w sprawie rodzajów dokumentów, jakich może żądać zamawiający od wykonawcy, oraz form, w jakich te dokumenty mogą być składane (DzU z 2013 r. ?poz. 231). Okres Zgłaszania Wad jest odpowiednikiem okresu udzielonej gwarancji jakości Należy uznać więc, że wykonawca w celu udowodnienia, że roboty budowlane wykonane zostały w sposób wymagany przez zamawiającego, może przedstawić – jak dotychczas najbardziej popularne wśród wykonawców – listy referencyjne, a także: faktury czy protokoły odbioru, z których jednoznacznie wynika, że roboty zostały zrealizowane w sposób należyty, zgodnie z zasadami sztuki budowlanej oraz prawidłowo ukończone. Ważna jest treść Najważniejsza jednak jest treść, a nie nazwa czy tytuł przedkładanego dokumentu. Potwierdza to również orzecznictwo Krajowej Izby Odwoławczej, np. wyrok KIO ?z 3 kwietnia 2013 r. (KIO 645/13), zgodnie z którym: „Choć w praktyce dokumenty potwierdzające prawidłowe wykonanie robót, dostaw lub usług często nazywa się referencjami, niekoniecznie wymaganym dokumentem będzie dokument o nazwie „referencja". (...) W konkretnych przypadkach za takie dokumenty mogą zostać uznane np. pisemne potwierdzenia prawidłowego wykonania, protokoły odbiorów końcowych, a nawet pismo zamawiającego skierowane do wykonawcy po zakończeniu realizacji zamówienia, towarzyszące zwracanej gwarancji należytego wykonania. Do zamawiającego należy ostateczna ocena, czy dany dokument jest wystarczającym potwierdzeniem prawidłowego wykonania zadania wykazanego, jako doświadczenie wykonawcy". Są wątpliwości Powstaje jednak pytanie: co w przypadku gdy wykonawca wykonał roboty budowlane oparte na warunkach kontraktowych Międzynarodowej Federacji Inżynierów Konsultantów (dalej: FIDIC), które charakteryzują się wydaniem zarówno świadectwa przejęcia robót, jak i świadectwa wykonania? Poważne zastrzeżenia, zarówno zamawiających, jak i wykonawców, budzi ocena, czy świadectwo przejęcia robót jest wystarczającym dokumentem potwierdzającym należyte wykonanie robót budowlanych. Treść tego dokumentu może budzić wątpliwości w związku z tym, że niejednokrotnie wskazane są w nim wady, które muszą być naprawione tak, aby można było następnie wydać świadectwo wykonania, gdyż wystawiane jest ono dopiero po upływie okresu zgłaszania wad. Zasadniczo wykonane W wielu świadectwach przejęcia robót jest sformułowanie „zasadniczo wykonane". Na podstawie informacji zawartej na stronie internetowej Urzędu Zamówień Publicznych uznać należy, że pojęcie „należycie wykonane" mieści w sobie zarówno określenie „zgodnie z zasadami sztuki budowlanej", jak i „prawidłowo ukończone". Zgodnie z orzecznictwem pojęcie „zasadniczo wykonane" jest określeniem też wystarczającym. Jak wynika z wyroku KIO z 24 czerwca 2013 r. (KIO 1348/13): „Z obowiązujących przepisów prawa nie sposób wywieść, że wymagane jest użycie zwrotu »należycie wykonane«. Warto więc powtórzyć, że ustawodawca pozostawił wykonawcom dowolność co do formy i treści dokumentu, z zastrzeżeniem, że w każdym przypadku z dokumentu winno wynikać wykonanie robót, dostaw lub usług zgodnie z przyjętym zobowiązaniem umownym". Walor dowodu Z analizy orzecznictwa KIO wynika też, że omawianemu dokumentowi, innemu niż „zwykły" protokół odbioru, przysługuje walor dowodu potwierdzającego należyte wykonanie robót. Celem potwierdzenia, że świadectwo przejęcia robót stanowi dowód potwierdzający wykonanie robót nawet wtedy, gdy wskazane w nim są prace zaległe czy wady, które w istotny sposób nie przeszkadzają ?w korzystaniu z nich, wskazuję interesujący wyrok KIO ?z 27 lipca 2011 r. (KIO 1507/11). Zdaniem autorki Ewa Gadomska prawnik z Kancelarii Prawnej PIERÓG & Partnerzy Zgodnie z przepisami oraz orzecznictwem KIO uznać należy, iż świadectwo przejęcia robót jest wystarczającym dokumentem, który stanowi referencję wykonawcy posiadania odpowiedniej wiedzy i doświadczenia, która jest wymagana w specyfikacji istotnych warunków zamówienia. Jest tak nawet, gdy do świadectwa przejęcia robót dołączony jest wykaz zaległych prac, lub wad, które jednak w istotny sposób nie przeszkadzają w korzystaniu z robót. Związane jest to z tym, że postępowanie realizowane w ramach programu FIDIC przewiduje inne niż powszechnie stosowane dokumentowanie zrealizowanych prac, w którym zamiast stosowanego powszechnie w robotach budowlanych protokołu odbioru robót wystawiane jest świadectwo przejęcia robót. Z orzecznictwa KIO stwierdziła w wyroku: „Dla oceny, czy świadectwo przejęcia tj. dokument wystawiany na podstawie tzw. żółtego FIDIC, może być uznane za dowód, iż roboty budowlane zostały prawidłowo ukończone i wykonane zgodnie z zasadami sztuki budowlanej należy dokonać interpretacji – w zakresie braku sprzeczności z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa krajowego, klauzul warunków kontraktowych FIDIC z uwzględnieniem postanowień łączącej strony umowy, które mogą wszak Warunki Kontraktowe FIDIC przyjąć z modyfikacjami. (...) zauważyć należy, że wystawienie przez inżyniera kontraktu świadectwa przejęcia ma, podobnie jak protokół odbioru, charakter akceptujący. (...) Na gruncie warunków kontraktowych FIDIC zgodnie z klauzulą zobowiązania wykonawcy zostaną uznane za wykonane dopiero z chwilą wystawienia świadectwa wykonania. Dopiero ten dokument uważany jest za akceptację robót, jako właściwie wykonanych. Na uwagę zasługuje jednak okoliczność, że świadectwo wykonania jest wystawiane dopiero po upływie okresu zgłaszania wad, z reguły kilkuletnim, który rozpoczyna się wydaniem świadectwa przejęcia. Okres zgłaszania wad zaś, jak wspomniano wcześniej, jest zaś odpowiednikiem okresu udzielonej gwarancji jakości. (...) Ponadto charakterystyczną cechą procedur FIDIC jest po pierwsze przeniesienie do okresu zgłaszania wad fazy wykonania drobnych zaległych prac, a po drugie brak dokumentu potwierdzającego bezusterkowy odbiór robót, który mógłby również potwierdzać że zostały wykonane drobne zaległe prace ujawnione w świadectwie przejęcia. Wreszcie stwierdzić należy, że wymaganie od wykonawcy, który realizował zamówienie zgodnie z warunkami kontraktowymi FIDIC złożenia świadectwa wykonania wydaje się nadmierne, z uwagi na to, że dokument ten wystawiany jest przez inżyniera dopiero po zakończeniu okresu zgłaszania wad i de facto dotyczy zdarzeń wynikłych w tym okresie. Należy zatem stwierdzić, że świadectwo przejęcia może być uznane za dokument potwierdzający zakończenie robót i ich prawidłowe wykonanie zgodnie z zasadami sztuki budowlanej jako odpowiednik protokołu odbioru, jeśli strony na zasadzie swobody umów wyrażonej w art. 3531 przeniosły do okresu zgłaszania wad etap wykonania drobnych zaległych prac i usunięcia drobnych wad, uznając, że nie stoi to na przeszkodzie przejęcia obiektu do eksploatacji i zapłaty wynagrodzenia. (...) Świadectwo przejęcia może być bowiem, w okolicznościach danej sprawy i na gruncie konkretnej umowy, uznane przez zamawiającego za wystarczający dokument potwierdzający posiadanie odpowiedniej wiedzy i doświadczenia wymaganej w SIWZ". Wykonujemy roboty budowlane związane z kładzeniem tynków. Fakturzysta wystawił fakturę na podstawie protokołu odbioru robót budowlanych, w którym był taki zapis: data robót od 3 do 11 lipca 2017 r., data protokołu 1 sierpnia 2017 r. Z faktury wynika: data sprzedaży 11 lipca, a data wystawienia 1 sierpnia. Czy prawidłowo określił datę sprzedaży (wykonania usługi)? W deklaracji za jaki okres należy wykazać tę sprzedaż? Tak, fakturzysta prawidłowo określił datę sprzedaży (wykonania usługi), za którą należy uznać moment faktycznego zakończenia robót, a nie podpisania protokołu zdawczo-odbiorczego. Protokół potwierdza jedynie fakt wykonania tych usług, jednak nie przesądza o terminie i zakresie ich wykonania. Jeśli faktura została wystawiona na firmę, wówczas powinna być rozliczona w VAT w sierpniu 2017 r. Jeśli na osobę fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej – wówczas usługę należało rozliczyć w lipcu 2017 r. Szczegóły w dalszej części artykułu. W usługach budowlanych obowiązek podatkowy może powstawać na dwa sposoby, w zależności od statusu usługobiorcy. Jeżeli usługa budowlana została wykonana na rzecz niepodatnika (osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej), to obowiązek podatkowy powstaje na zasadach ogólnych, tj. z chwilą wykonania usługi (art. 19a ust. 1 ustawy o VAT). Jeśli natomiast usługa budowlana została wykonana na rzecz: podatnika podatku od towarów i usług lub podatnika podatku od wartości dodanej, lub podatnika podatku o podobnym charakterze, lub osoby prawnej niebędącej podatnikiem, wówczas – na podstawie art. 19a ust. 5 pkt 3 lit. a) w zw. z art. 106b ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT – sprzedaż tej usługi powoduje powstanie obowiązku podatkowego z chwilą terminowego wystawienia faktury. Polecamy: Biuletyn VAT Aby data wystawienia faktury wyznaczała datę powstania obowiązku podatkowego, faktura musi zostać wystawiona: nie wcześniej niż 30 dnia przed wykonaniem usługi (art. 106i ust. 7 pkt 1 ustawy o VAT) i nie później niż 30 dnia od dnia wykonania usługi (art. 106i ust. 3 pkt 1 ustawy o VAT). Jeżeli podatnik w ogóle nie wystawi faktury lub wystawi ją z opóźnieniem, to obowiązek podatkowy powstaje z chwilą upływu terminu wystawienia faktury, czyli 30 dnia od dnia wykonania usługi. Tak wynika z art. 19a ust. 7 ustawy o VAT. UWAGA! Jeżeli usługa budowlana została wykonana na rzecz niepodatnika, wówczas obowiązek podatkowy powstaje na zasadach ogólnych, tj. z chwilą wykonania usługi. Jeśli natomiast nabywcą usługi jest podatnik, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą terminowego wystawienia faktury. Specyfika świadczenia usług budowlanych powoduje, że mogą one być również rozliczane częściowo. Wówczas – w przypadku usług przyjmowanych częściowo, o których mowa w art. 19a ust. 2 ustawy o VAT – 30-dniowy termin wystawienia faktury będzie biegł od dnia wykonania części usługi, dla której to części określono zapłatę. Ustalenie daty wykonania usługi budowlanej jest zatem kluczowe: w przypadku usługi wykonanej na rzecz niepodatnika – pod względem wyznaczenia daty powstania obowiązku podatkowego, w przypadku usługi wykonanej na rzecz podatnika – pod względem określenia prawidłowego terminu wystawienia faktury, która wyznacza datę powstania obowiązku podatkowego. Jak określić datę wykonania usługi budowlanej Choć data wykonania usługi budowlanej między podatnikami VAT nie wyznacza wprost daty powstania obowiązku podatkowego – jest ona istotna. Odniesienie się do niej przesądza bowiem o terminowym lub nieterminowym wystawieniu faktury. Jeśli faktura została wystawiona terminowo, wówczas data jej wystawienia wyznacza datę powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli natomiast została wystawiona z naruszeniem terminu, wtedy o dacie powstania obowiązku podatkowego z tytułu świadczenia usług budowlanych decyduje upływ 30 dnia od dnia wykonania usługi. W przeszłości przyjmowano, że datą wykonania usługi budowlanej jest data podpisania protokołu zdawczo-odbiorczego. Warto nadmienić, że także obecnie dla celów podatku dochodowego data podpisania tego protokołu wyznacza moment powstania przychodu z tytułu wykonania usługi budowlanej. Resort finansów podkreśla jednak, że moment wykonania usługi budowlanej według ustaw o podatkach dochodowych ustala się niezależnie od regulujących to zagadnienie przepisów ustawy o VAT. W VAT jest zatem inaczej niż w podatku dochodowym. Przyjmuje się bowiem, że wykonanie usługi budowlanej następuje w momencie faktycznego zrealizowania wszystkich czynności, które składały się na tę usługę, a nie w momencie podpisania protokołu zdawczo-odbiorczego. Na tę zasadę wskazał także Minister Finansów w interpretacji ogólnej z 1 kwietnia 2016 r. (sygn. w której stwierdził, że dla celów VAT: (...) nie należy wiązać momentu wykonania usługi budowlanej lub budowlano-montażowej ze spełnieniem formalności cywilnoprawnej, jaką jest podpisanie protokołu zdawczo-odbiorczego (...). (...) za datę wykonania usługi budowlanej lub budowlano-montażowej należy przyjąć datę faktycznego wykonania usługi, tj. dzień, w którym – w związku z wykonaniem określonej umową usługi lub jej części (jeżeli usługa jest przyjmowana częściowo) doszło do faktycznego zakończenia prac lub ich części – wykonawca zgłasza je do odbioru (w opinii wykonawcy usługi lub ich część są gotowe do ich przyjęcia przez nabywcę usługi). UWAGA! Wykonanie usługi budowlanej następuje w momencie faktycznego zrealizowania wszystkich czynności, które składały się na tą usługę, a nie w momencie podpisania protokołu zdawczo-odbiorczego. Także sądy administracyjne zgodnie twierdzą, że nie ma uzasadnienia, aby moment wykonania usług budowlanych utożsamiać z podpisaniem protokołu zdawczo-odbiorczego. Przykładem takiego stanowiska są wyroki NSA z 7 lutego 2017 r. (sygn. akt I FSK 840/15), z 5 kwietnia 2017 r. (sygn. akt I FSK 1482/15) oraz z 28 kwietnia 2017 r. (sygn. akt I FSK 1811/15). W tym kontekście sądy podkreślają, że nawet ewentualny brak protokołu zdawczo-odbiorczego w chwili wykonania usługi budowlanej nie świadczy o tym, że nie doszło w ogóle lub w konkretnej dacie do wykonania usługi. W orzecznictwie uznaje się, że podpisanie protokołu zdawczo-odbiorczego usługi budowlanej jedynie dokumentuje, potwierdza wykonanie usługi budowlanej. Jego podpisanie nie jest natomiast elementem usługi budowlanej, co wyklucza uznanie, że usługa budowlana jest wykonana dopiero z chwilą jego podpisania. Protokół zdawczo-odbiorczy usług budowlanych nie decyduje zatem o skutkach w VAT. Dla przykładu NSA w wyroku z 5 kwietnia 2017 r. (sygn. akt I FSK 1482/15) stwierdził, że: (...) zgodnie z art. 19a ust. 5 pkt 3 lit. a w zw. z art. 106i ust. 3 pkt 1 ustawy o VAT, momentem wykonania robót budowlanych, będzie zrealizowanie wszystkich warunków przewidzianych w umowach dotyczących tych usług, ale w zakresie ich elementów rozumianych potocznie, w oparciu o obiektywne kryteria, na których opierają się te pojęcia. Niewątpliwie protokół, o jakim mowa w sprawie, obiektywnie nie jest elementem usługi budowlanej czy budowlano-montażowej, a jedynie potwierdza jej wykonanie (...). Zdaniem sądów administracyjnych wykonanie usługi budowlanej następuje w dniu faktycznego wykonania wszystkich czynności określonych w warunkach umowy o roboty budowlane. Skutki błędnego określenia daty wykonania usługi budowlanej przedstawia poniższy przykład. Przykład Założenia: Spółka świadczy usługę budowlaną na rzecz innego podatnika VAT polegającą na wznoszeniu konstrukcji stalowych. Usługa została wykonana (zgłoszona do odbioru) 30 czerwca, natomiast faktyczne podpisanie protokołu zdawczo-odbiorczego nastąpiło 15 lipca. I wariant: Spółka przyjmuje, że 30-dniowy termin wystawienia faktury liczy od dnia faktycznego wykonania usługi, tj. od 30 czerwca. Usługę budowlaną zafakturowała 25 lipca. Faktura została wystawiona terminowo, tj. w ciągu 30 dni od daty wykonania usługi. Obowiązek podatkowy powstał w dacie wystawienia faktury, tj. 25 lipca. Spółka wykazała sprzedaż usługi budowlanej w deklaracji VAT-7 za lipiec. II wariant: Spółka przyjmuje, że 30-dniowy termin wystawienia faktury liczy od dnia podpisania protokołu zdawczo-odbiorczego (jako dnia wykonania usługi). Usługę budowlaną zafakturowała 1 sierpnia, tj. w ciągu 30 dni od daty podpisania protokołu. Faktura została wystawiona po upływie terminu, tj. po 30. dniu od dnia wykonania usługi (powinna zostać wystawiona najpóźniej do 30 lipca, a została wystawiona 1 sierpnia). Obowiązek podatkowy nie jest związany z datą wystawienia faktury. Powstał on z chwilą upływu terminu wystawienia faktury, czyli 30 lipca. Spółka powinna wykazać sprzedaż usługi budowlanej w deklaracji VAT-7 za lipiec. Wykazanie jej w deklaracji VAT-7 za sierpień (w związku z wystawieniem faktury) będzie błędne i spowoduje zaniżenie zobowiązania podatkowego lub zawyżenie nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za lipiec. Przykład Spółka świadczy usługę budowlaną polegającą na wykonaniu konstrukcji dachowej. Usługa została wykonana (zgłoszona do odbioru) 30 czerwca. Odbiorca robót budowlanych nie podpisał jednak protokołu zdawczo-odbiorczego, ponieważ stwierdził, że jeden z warunków umowy nie do końca został wykonany, z czym jednak spółka, jako wykonawca, się nie zgodziła. W takiej sytuacji jeśli spółka: wystawi fakturę np. 10 lipca – obowiązek podatkowy powstanie 10 lipca w związku z wystawieniem faktury, w ogóle nie wystawi faktury – obowiązek podatkowy powstanie 30 lipca w związku z upływem terminu wystawienia faktury. Brak odbioru robót, powoduje, że spółka w deklaracji VAT-7 za lipiec i tak powinna rozliczyć VAT z tytułu sprzedaży usługi. Ewentualne skutki uwzględnienia zastrzeżeń odbiorcy powinna ona udokumentować późniejszym wystawieniem faktury korygującej. Podstawa prawna: art. 19a ust. 1, ust. 2, ust. 5 pkt 3 lit. a) i ust. 7, art. 106b ust. 1 pkt 1, art. 106i ust. 3 pkt 1 i ust. 7 pkt 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług – z 2017 r. poz. 1221 Aneta Szwęch, ekspert w zakresie podatków i rachunkowości

protokół odbioru robót budowlanych do faktury